Van hoop naar wanhoop: de mentale reis van een fertiliteitstraject

In één keer staat je leven op de kop als je te horen krijgt dat je voor je kinderwens het medisch circuit in moet. Maar wat betekent dat eigenlijk? Hoe ziet je leven eruit tijdens een fertiliteitstraject? En nog belangrijker: hoe neem je de eigen regie weer in handen?

Ik ging in gesprek met Simone Sinjorgo. Als lichaamsgericht therapeut is zij gespecialiseerd op het thema onvervulde kinderwens.

Laten we beginnen bij de basis. Zou je de begrippen onvervulde kinderwens en kinderloosheid willen toelichten?

“Kinderloosheid betekent dat je geen ‘levende kinderen’ hebt en die er ook niet meer zullen komen. Het kan zijn dat je gewenst kinderloos bent, maar het kan ook zijn dat je ongewenst kinderloos bent. Dat kan heel dubbel zijn. Als jouw partner bijvoorbeeld wel kinderen heeft en jij niet, ben je voor je gevoel niet helemaal kinderloos. Biologisch voelt dat alleen wel zo, omdat er geen kinderen met jouw eigen DNA gekomen zijn. Als je ongewenst kinderloos bent, wordt vaak het begrip onvervulde kinderwens gebruikt. De wens om kinderen te krijgen is er vaak nog wel, maar deze kan om wat voor reden dan ook niet vervuld worden.”

Ik heb mij voor Het Eiceltekort verdiept in de schaarste van eiceldonoren in Nederland. Door het tekort wordt het wensouders erg moeilijk gemaakt om een eicel te verkrijgen van een Nederlandse eicelbank. Door wat voor een proces gaan deze koppels? “Een verlangen voor een kind ervaar je vanuit je lichaam. Daarbij kun je allerlei gedachten hebben. Het verschilt enorm hoe iemand dit kan ervaren, maar over het algemeen is er altijd wel sprake van teleurstelling. Het wereldbeeld verandert voor je. De mate waarop dat gebeurt, hangt heel erg af van je achtergrond, je levenservaringen en hoe je zelf in het leven staat. De kansen op zwangerschap nemen af naarmate je ouder wordt. Als de biologische klok voortschrijdt, komt er druk op die wens te liggen. Als de tijd tegen je gaat werken wil je natuurlijk het liefst zo snel mogelijk die kinderwens vervullen, wat stress en angst kan creëren over de invulling van je toekomst.” Is die stress altijd aanwezig? “Deze stress werkt als een golfbeweging: het komt en het gaat. Van de 1 op de 6 mensen met vruchtbaarheidsproblemen in Nederland, belandt ongeveer een derde in het medisch circuit. Die gaan daar over het algemeen vol frisse moed in. De boodschap is verschrikkelijk, maar er zijn kansen en dat creëert hoop. In de loop der tijd komen er vele tegenslagen op hun pad: medische en psychologische onderzoeken, juridische aspecten, wachttijden en steeds weer die maandelijkse ongesteldheid. Het is een voortbeweging waarbij stress zich opstapelt. Iedere keer krijgen deze mensen er weer wat bovenop. Dat blijft zich opbouwen totdat het niet meer kan. De rek is eruit. Het is van hoop, naar wanhoop, naar hoop.”

“Het is van hoop, naar wanhoop, naar hoop.”

“De balans raakt zoek wanneer mensen onvoldoende tijd voor zichzelf (kunnen) nemen om goed tot rust te komen. Dat heeft ook invloed op het maken van weloverwogen beslissingen. Ik zeg niet dat men dit nooit doet, maar door de stress en druk moet er vaak ineens een keuze gemaakt worden. Als je eenmaal in die trein stapt, dan ga je. Je verlegt grenzen en je gaat maar door.”

Bij elke traptrede ervaart de persoon in kwestie meer stress. Dat gaat gepaard met hoogte- en dieptepunten. Alles om de uiteindelijke vlag te bereiken: in dit geval een positief voltooid eiceldonatie traject.

Hoe wordt er dan teruggekeken op deze keuzes? “Eigenlijk is het bij iedereen zo dat er gaandeweg het proces altijd grenzen worden verlegd. Niemand wil dat zijn/haar kinderwens wordt gerealiseerd in een laboratorium. Als iemand besluit fertiliteitsbehandelingen te ondergaan, wordt er al een grens overschreden die normaal gesproken nooit over zou zijn gegaan in de slaapkamer. Als je het merendeel van mensen voorafgaand aan een kinderwens zou vragen of ze zo’n traject aan zouden gaan, zegt het grootste gedeelte: ‘Nee, ik wil een kind van mezelf.’”

Maar die keuze is er niet meer als de enige optie eiceldonatie is. “Dat is de vraag natuurlijk. Je moet niks. Als de wens en het verlangen heel groot is en er is echt geen andere optie, dan kan eiceldonatie dé keuze worden. Maar ‘nee’ is ook een antwoord. Als een zwangerschap voortkomt via eiceldonatie, dan is het DNA van dit kindje aan ‘moeders’ kant dus van iemand anders. Het is niet zomaar een celletje. Dat maakt het maken van zo’n keuze ontzettend moeilijk. Je neemt neemt afscheid van een baby met jouw eigen eicellen en moet accepteren dat je alleen moeder kunt worden via de donatie van een ander. Het is geen lichtzinnige keuze en dat zorgt meestal voor een dieper psychologisch proces.”

Voor en tijdens een eiceldonatie traject krijgen wensouders veel te maken met stress. Wat nou als er een succesvolle zwangerschap uitkomt. Is die stress dan gelijk weg? “Iedereen die met vruchtbaarheidsbehandelingen te maken gehad heeft, heeft een verleden van niet vanzelfsprekend zwanger kunnen worden. Deze mensen hebben altijd een bak aan teleurstellingen gekregen. Iedereen op zijn eigen manier. Die teleurstellingen en bijbehorende rouw reizen met je mee en die stress gaat niet zomaar weg. Een positieve zwangerschapstest en een positieve zwangerschap gaat dat niet gelijk wegnemen. De mate van iemands draaglast en draagkracht speelt hier hierin een rol en maakt of je daar meer of minder last van hebt.”

“Een positieve zwangerschapstest en een positieve zwangerschap nemen niet gelijk de teleurstellingen en bijbehorende rouw weg.”

“Als iemand uiteindelijk zwanger wordt, komen blijdschap en rouw samen. Je bent zielsgelukkig dat je in verwachting bent, maar die blijdschap en opluchting roepen achterliggende emoties op: lichaamsherinneringen, verdriet. Maar ook angst om de baby te verliezen bij elk kriebeltje dat je voelt in je lijf.”

Waar ligt de kunst van hiermee leren leven? “Ik leer mensen vooral om te kijken naar hun emoties en grenzen. Ze krijgen begeleiding waardoor ze de eigen regie over hun leven weer in handen kunnen nemen. Als je in een medisch traject komt, dan pakt een dokter als het ware het leven van je over. Je gaat van afspraak naar afspraak. Mensen vergeten dan om even stil te staan bij vragen zoals: ‘wil ik dat nog wel? Kan ik dat wel? Zijn er nog alternatieven?’ Ik breng mensen ook terug naar het letterlijke vervelen, het nietsdoen, ontspanning. De lastigheid die daarin zit is dat dan vaak emoties omhoogkomen. Daar heeft niemand zin in. Ons overlevingssysteem is dat we weg willen van de pijn en altijd een methode vinden om daarvan weg te willen rennen. De ‘gevoelsknop’ wordt omlaag gezet, wat resulteert in het maar door blijven gaan. Mensen genieten minder en voelen een soort algehele malaise.”

Dus die gevoelsknop moet weer aan? “Langzaamaan. Door het verdriet aan te gaan creëer je bewustwording. De confrontatie moet worden aangegaan met dingen die je echt niet leuk vindt, maar steeds op je pad blijven komen. Afscheid nemen van de droom van een zwangerschap met je eigen eicellen doet pijn. Maar door de realiteit er ten volle van te zien, zorgt dat je met volledige overtuiging een andere deur kunt binnenstappen. Het verdriet is daarmee niet weg, maar het maakt genieten ook weer stap voor stap mogelijk.”

Hoe kan je iemand binnen je omgeving helpen met dat proces? “Praten, praten en nog eens praten. Voor de tegenpartij geldt luisteren en vooral niet invullen of conclusies trekken. Kom niet met eigen ervaringsverhalen. Als je nog eens terug wil komen in een gesprek op het onderwerp eiceldonatie, doe dat dan bij voorkeur één op één. Vermijd grote gezelschappen. Maar respecteer het ook als er niet over gesproken wordt.”

Hoe ga je om met emoties in zo’n gesprek? “De meeste mensen willen liever niet in huilen uitbarsten, maar dat houdt je niet altijd tegen. Probeer als toehoorder niet gelijk dingen op te lossen, maar luister. Blijf gewoon even stil. Laat iemand in zijn verdriet en ben met je aandacht bij die persoon. Stel een vraag. Dat is vaak al genoeg.”

In hoeverre kunnen taboes doorbroken worden met zo’n gesprek? “De meeste mensen die in een fertiliteitstraject belanden, vertellen dit aan het begin nog met enthousiasme aan familie en vrienden. Naarmate de teleurstellingen opvolgen, wordt er minder over gesproken. Vooral omdat er steeds ongevraagde adviezen worden gegeven, waarbij diegene denkt: ‘Dat hoef je mij niet te vertellen, neem van mij maar aan dat ik alles heb geprobeerd wat ik kon. Je weet niet wat ik voel, laat ik de volgende keer maar mijn mond dichthouden.’ Blijf openstaan. Ook als een vriendin of familielid met een onvervulde kinderwens aangeeft dat ze het er niet over wil hebben. Vraag dan de volgende keer als er een aanleiding is toch hoe het met diegene is.”