De stilte van een kinderwens: hoe zorgen we voor meer bewustwording?

Er is sterk behoefte aan een grotere bewustwording rondom eiceldonatie. Dat blijkt uit de gesprekken die ik voerde voor mijn afstudeerproductie Het Eiceltekort. Hoe bereiken we dat? Heel simpel: verbeterde communicatie en het verbreken van de stilte. Dat begint al in het ziekenhuis.

In elk gesprek kwam hetzelfde thema aan bod: eiceldonatie in de taboesfeer. Of het onderwerp echt een taboe is, zijn de meningen over verdeeld. Wel kwam er één conclusie overeen: bewustwording over het onderwerp moet en kan beter. Die onwetendheid uit zich vooral in communicatie en het gebrek daarvan.

Persoonlijke impact

Jolanda vocht ruim vier jaar lang voor haar kinderwens. Na verschillende trajecten verwelkomde zij in 2023 haar dochter Merel. Dat allemaal dankzij eiceldonatie in Portugal. Tijdens deze trajecten merkte Jolanda een stukje onwetendheid in haar persoonlijke omgeving. Jolanda: “Voor de meeste mensen is een embryo gewoon een klompje cellen. Als je in een eiceldonatie traject zit, weet je wel beter. Dat ‘klompje cellen’ is een potentieel kindje. Als je die verliest na een negatieve terugplaatsing, voelt dat alsof je je kind bent verloren. Daar moet je echt om rouwen, maar veel mensen snappen dat niet.”

“Als je een embryo verliest na een negatieve terugplaatsing, voelt dat alsof je je kind bent verloren. Daar moet je om rouwen.”

Jolanda: “Het gebrek aan bewustzijn uit zich vooral in stilte, want als je eindelijk in verwachting bent, hoor je niets meer. Mensen zijn blij voor je, maar er is geen ruimte meer voor verdriet; daar vraagt niemand meer naar. Voor je omgeving lijken alle problemen van voorheen opgelost door de zwangerschap. Ondertussen zit je thuis in een lang rouwproces met veel bijkomende angsten.”

Simone Sinjorgo - lichaamsgericht therapeut gespecialiseerd in (onvervulde) kinderwens - beaamt dit: “Stress dat zich over een langere periode heeft opgebouwd gaat niet gelijk weg. Een positieve zwangerschapstest lost ook niet alle problemen van de tijd die achter je ligt op.”

Aan de zijlijn

Niet alleen Jolanda ervoer de stilte rondom haar eiceldonatie traject. Tijdens het fertiliteitstraject dat Bas Janse met zijn vrouw Femke meemaakte, merkte hij als partner een afstand in communicatie. Dit gebeurde zowel op persoonlijk vlak als in het ziekenhuis. De eerste keer dat Bas dit opviel, was tijdens een gesprek met een arts over een van de miskramen die het koppel overkwam. Bas: “De focus lag constant op Femke. Het gesprek vond plaats tussen haar en de arts. Ik zat erbij, maar ik werd niet gezien. Dat vond ik raar. Het was ook mijn kinderwens.”

Het gesprek tussen Bas, Femke en de arts zette hem aan het denken: was hij de enige partner bij wie dit gebeurde? Na een vragenrondje bij vrienden en kennissen realiseerde hij zich langzaam dat het eenzijdige praatje van de arts niet bijzonder was. Meerdere mensen hadden al een vergelijkbare situatie meegemaakt. Bas: “Toen wist ik genoeg: daar moest ik iets mee. Op het internet was geen enkel actief forum te vinden voor mannen en/of partners die met deze situatie worstelden. Het kon toch niet zo zijn dat mannen hier niet mee liepen? Die moesten toch ook hun verhaal kwijt?”

De vergeten vader

Bas: “Ik wilde een plek realiseren voor mannen en partners met een (nog) onvervulde kinderwens. Op dat moment liepen Femke en ik bij de fertiliteitskliniek Nij Linge. Daar pitchte ik mijn idee om zeker te weten of er niet al zoiets bestond. Ook de artsen daar kenden geen alternatief en drukten mij op het hart om mijn plan uit te voeren. Zo gezegd, zo gedaan. Met één druk op de knop werd in 2021 mijn website de Vergeten Vader gelanceerd.”

Het duurt even voordat er actief gebruik wordt gemaakt van de website. Daarom besluit Bas een ietwat eigenwijze mail op te stellen en die de mediawereld in te sturen. Zijn initiatief wordt daarna landelijk opgepakt. Bas: “Dat explodeerde heel onverwachts. Er was dus toch ontzettend veel behoefte aan openheid. Ook kwam het besef bij zorgverleners: zij gaven erkenning. Het Leids Universitair Medisch Centrum had het nazorgtraject bij een miskraam alleen maar gericht op de vrouw. Na de lancering ben ik met hen een samenwerking aangegaan. Zij zijn een van de eerste grote zorgverleners van Nederland geweest die dit probleem erkend hebben. Als zo’n groot ziekenhuis meegaat, volgt de rest vanzelf.”

Omgang van slecht nieuws

Of er echt een taboe rust op fertiliteitstrajecten en de stilte die partners ervaren, weet Bas niet. Volgens hem ligt de oorzaak vooral bij de omgang met het onderwerp door verschillende personen en persoonlijkheden. Bas: “Vanuit de omgang met elkaar en vanuit de zorg is de communicatie heel erg gericht op de vrouw. Zij is natuurlijk degene die het gehele proces lichamelijk ondergaat. Vaak is het zo dat mannen anders omgaan met hun emoties dan vrouwen. Zij zullen eerder hun verdriet uiten bij vrienden en familie. Een man doet dat niet zo snel; dat zijn vaak binnenvetters. Als er iets speelt, drinken ze een biertje met hun vrienden en gaan ze weer door. Ik denk gewoon dat er niet goed over nagedacht is dat een man ook met datzelfde verdriet rond kan lopen.”

Simone Sinjorgo ziet dit ook terugkomen in haar praktijk, maar beaamt wel dat geen enkele situatie dezelfde is. Simone: “Iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier. De meeste mannen hebben de neiging om zichzelf tijdens een kinderwens traject op de achtergrond te houden. 'Het gebeurt toch in haar lijf? - denken ze dan. De ene man vindt dat juist fijn, maar voor de ander kan het echt voelen alsof hij niet mee mag en kan doen. Dat is enorm pijnlijk, want het gaat uiteindelijk ook om zijn kinderwens. Blijf eenieder zien vanuit eigenheid; geen verhaal en gevoel is hetzelfde.”

De stille 12 weken

De stilte van een kinderwens wordt ook in de eerste twaalf weken van een zwangerschap doorgezet. Vaak wordt pas na die periode bekendgemaakt dat iemand in verwachting is. Het eerste trimester zit er dan namelijk op, wat betekent dat je nog maar 0,6 procent risico hebt op een miskraam. In de zesde week van je zwangerschap is dat nog zo’n 22 procent. Die twaalf weken worden aanhouden op basis van zekerheid. Marjolein Grömminger, werkzaam bij Freya – een vereniging die zich inzet voor mensen die worstelen met problemen rondom hun vruchtbaarheid: “Na twaalf weken ben je de zogenoemde ‘veilige grens’ over. Dat betekent ook dat je je naasten niet hoeft te confronteren met slecht nieuws over bijvoorbeeld een miskraam.” We blijven na een positieve zwangerschapstest dus het liefst twaalf weken stil. Dan hoeft een slecht nieuws gesprek met onze naasten geen agendapunt te worden.

Succesverhalen

Ook in populaire vrouwenbladen lijkt dit stille patroon te bestaan. Simone: “Onderwerpen zoals vruchtbaarheidsproblemen, fertiliteitstrajecten of een onvervulde kinderwens zijn onderwerpen waarvan het lijkt alsof we er in onze maatschappij heel open over zijn. Toch worden makkelijker de successen gedeeld. Ook in de media gebeurt dat; ik ben zelf ongewenst kinderloos. Mijn leven krijgt ten aanzien van kinderen nooit een happy ending. Toch belichaam ik 'een succesverhaal'. Ik heb immers de pijn van mijn onvervulde kinderwens om kunnen zetten in mijn werk, waardoor ik weer betekenis aan mijn leven heb kunnen geven. Dat is leuker om te lezen dan wanneer iets niet gelukt is volgens de bladen.”

“Toch belichaam ik 'een succesverhaal'. Ik heb immers de pijn van mijn onvervulde kinderwens om kunnen zetten in mijn werk.”

Simone: “Sociale media spelen daar ook een rol in, want alles in het leven lijkt groot en mooi te zijn. Maar life is a bitch. Het leven gaat altijd gepaard met tijden van pijn, onplezierige momenten en teleurstellingen. Over de moeilijke kanten van een kinderwens wordt zowel in de media als in het algemeen minder snel gesproken, omdat die als 'zwaar en moeilijk' worden beschouwd. De meeste mensen zijn bang om iets verkeerds te zeggen en willen niet kwetsen.”

Iedereen doet mee

De kunst is dus om de stilte te doorbreken. Dat begint in het ziekenhuis en vraagt om veel betrokkenheid van zorgverleners. Simone: “In de wachtkamer van het ziekenhuis wordt alleen de vrouw naar binnen geroepen. De partner loopt er dan achteraan. De vrouw ondergaat alle behandelingen en staat dus verzekeringstechnisch in het dossier. Daar zit de lastigheid in, want verzekeraars weten niet of iemand een partner heeft. Namen kunnen ook voor verwarring zorgen: is het een mevrouw, meneer, of anders? Als arts moet je dus echt de moeite nemen om iemand op die manier naar binnen te halen. Het hangt enorm af van de meedenkendheid om de partner te betrekken. In mijn praktijk doe ik dat al: zij zijn hier volwaardig aanwezig.”

Ook Bas laat zien dat die gewenste betrokkenheid in het ziekenhuis niet onmogelijk is. Naast zijn samenwerking met het LUMC, zoeken steeds meer professionals toenadering. Bas: “Ik ontvang vanuit allerlei hoeken en gaten mailtjes over de Vergeten Vader. Vakmensen vragen of ze mij mogen benoemen op websites en in folders. Dat bewijst maar weer dat de bewustwording echt aan het groeien is.”

Communication is key

Ook zelf kun je werken aan een betere bewustwording over fertiliteitstrajecten, vruchtbaarheidsproblemen en onvervulde kinderwens. Daarvoor moet er vooral heel veel gepraat worden. Of je net als Jolanda vanaf het begin af aan open kaart speelt naar je omgeving, is je eigen keuze. Marjolein Grömminger: “Het is niet aan ons om openheid te verplichten. Iedereen moet doen wat voor hem of haar goed voelt.”

Bas Janse is stellig over het belang van goede communicatie in huis: “Ook al sta je als partner aan de zijlijn, weet wel dat je het samen doet. Hou het gesprek gaande en leef je in elkaar in. Wees je er altijd van bewust dat degene die naast de vrouw staat ook emoties heeft. Maak het bespreekbaar.”